Hemorroïden (aambeien)

Hemorroïden zijn kussentjes van bloedvaten en bindweefsel die normaal in het anale kanaal aanwezig zijn en helpen om de stoelgang onder controle te houden. Wanneer deze structuren groter worden, naar beneden uitzakken of er een bloedstolsel in ontstaat, en dit klachten geeft zoals bloedverlies, zwelling, jeuk of pijn, spreekt men van “hemorroïdale aandoening”.

Hemorroïden worden in twee hoofdgroepen ingedeeld:

• Inwendige hemorroïden: Ze ontstaan in het anale kanaal. Ze geven meestal pijnloos, helderrood bloedverlies en uitzakking naar buiten.
• Uitwendige hemorroïden: Ze bevinden zich onder de huid aan de buitenkant van de anus. Als er een bloedstolsel in ontstaat, kunnen ze een plots opkomende, pijnlijke en harde zwelling veroorzaken.

Hemorroïden zijn een vaak voorkomend gezondheidsprobleem waarvoor men zich niet hoeft te schamen en dat bij de meeste patiënten zonder operatie onder controle kan worden gebracht [1,2].

Welke symptomen kunnen hemorroïden geven?

De meest voorkomende symptomen zijn:

• Helderrood bloedverlies tijdens of na de stoelgang
• Bloed op het toiletpapier, op de ontlasting of in de toiletpot
• Een zwelling die tijdens de stoelgang naar buiten komt of die u met de hand kunt voelen
• Jeuk, irritatie, een branderig gevoel of een vochtig gevoel aan de anus
• Het gevoel dat u zich niet volledig kunt reinigen
• Een plots opkomende, pijnlijke en harde zwelling wanneer er een bloedstolsel in een uitwendige hemorroïde ontstaat

Inwendige hemorroïden veroorzaken meestal pijnloos bloedverlies. Bij hevige pijn moet ook aan andere aandoeningen worden gedacht, zoals een anale fissuur (kloofje aan de anus), een abces of een uitwendige hemorroïde met een bloedstolsel.

Hoe ontstaan hemorroïden?

De belangrijkste factoren die het ontstaan van hemorroïden kunnen bevorderen, zijn:

• Verstopping (constipatie) en harde ontlasting
• Lang persen tijdens de stoelgang
• Langer dan nodig op het toilet zitten
• Vezelarme voeding
• Frequente diarree of zeer frequente stoelgang
• Zwangerschap
• Overgewicht
• Verzwakking van de steunweefsels met het ouder worden
• Aandoeningen die de druk in de buik verhogen

Pikant eten alleen veroorzaakt geen hemorroïden. Bij sommige patiënten kan het de klachten, vooral het branderige gevoel en de jeuk, wel verergeren.

Is elk bloedverlies uit de anus te wijten aan hemorroïden?

Nee. Hemorroïden zijn wel een van de vaak voorkomende oorzaken van bloedverlies uit de anus, maar ook een anale fissuur, darmontstekingen, poliepen en dikkedarmkanker kunnen bloedverlies veroorzaken.

Daarom mag vooral bloedverlies dat voor het eerst optreedt, terugkeert of steeds erger wordt, niet worden afgedaan met de gedachte “het zijn toch maar aambeien”. Bij een verandering in het stoelgangpatroon, onverklaard gewichtsverlies, buikpijn, bloedarmoede of darmkanker in de familie mag het onderzoek niet worden uitgesteld [1].

De diagnose wordt meestal gesteld door naar de klachten van de patiënt te luisteren en de streek rond de anus te onderzoeken. Tijdens het onderzoek worden uitwendige hemorroïden, zwellingen met een bloedstolsel, een anale fissuur en andere mogelijke aandoeningen beoordeeld.

Indien nodig kunnen de volgende onderzoeken worden uitgevoerd:

• Rectaal onderzoek met de vinger
• Anoscopie, waarbij het anale kanaal met een kort en dun instrument wordt bekeken
• Colonoscopische onderzoeken, waarbij de endeldarm (rectum) of de dikke darm wordt beoordeeld.

Een colonoscopie is niet bij elke patiënt met hemorroïden noodzakelijk. Ze kan worden aanbevolen als de oorzaak van het bloedverlies niet kan worden verklaard, of bij een verandering in het stoelgangpatroon, bloedarmoede, gewichtsverlies, colorectale kanker in de familie of wanneer een screening op colorectale kanker nodig is. De beslissing over een colonoscopie wordt genomen op basis van de leeftijd van de patiënt, de klachten en de persoonlijke risico’s samen [1].

De behandeling van hemorroïden is niet voor iedereen dezelfde. De behandeling wordt bepaald op basis van de belangrijkste klacht, zoals bloedverlies, pijn of uitzakking, op basis van het feit of het om inwendige of uitwendige hemorroïden gaat, en op basis van de graad van de aandoening.

Aanpassingen van de levensstijl

Bij hemorroïden die klachten geven, bestaat de eerste stap van de behandeling uit het zachter maken van de ontlasting en het verminderen van het persen.

Mogelijke aanbevolen maatregelen zijn:

• Meer vezelrijke voeding eten, zoals groenten, fruit, peulvruchten en volkorenproducten
• Indien nodig, op advies van de arts, vezelsupplementen gebruiken
• Voldoende water drinken, aangepast aan uw gezondheidstoestand
• De aandrang om naar het toilet te gaan niet uitstellen
• Niet te hard persen tijdens de stoelgang
• Niet lang op het toilet zitten en daar geen telefoon gebruiken
• Regelmatig bewegen
• Bij verstopping of diarree de oorzaak laten onderzoeken en behandelen

Wetenschappelijke studies tonen aan dat meer vezels eten de algemene klachten door hemorroïden en vooral het bloedverlies vermindert [1,3].

De hoeveelheid vezels moet niet in één keer, maar geleidelijk worden verhoogd om gasvorming en een opgeblazen gevoel te voorkomen. Mensen die door een hart- of nierziekte een vochtbeperking hebben, moeten de hoeveelheid vocht die ze drinken met hun arts bespreken.

Zijn crèmes, zetpillen en zitbaden nuttig?

Crèmes en zetpillen kunnen klachten zoals jeuk, een branderig gevoel en zwelling kortdurend verminderen, maar ze doen de hemorroïden niet blijvend verdwijnen. Vooral langdurig en ongecontroleerd gebruik van producten met cortisone of een verdovend middel kan leiden tot een dunnere huid, irritatie of overgevoeligheid.

Een zitbad met lauw water kan bij sommige patiënten verlichting geven. Let erop dat het water niet te warm is en gebruik geen irriterende zeep of chemische producten.

Voor de keuze van de geneesmiddelen en de duur van het gebruik raadpleegt u best een arts. In de actuele richtlijnen is er geen sterk wetenschappelijk bewijs dat het langdurige gebruik van deze producten ondersteunt [1].

Welke behandelingen zonder operatie bestaan er?

Bij inwendige hemorroïden waarbij bloedverlies of uitzakking aanhoudt ondanks aanpassingen van de levensstijl, kunnen bepaalde ingrepen worden uitgevoerd waarvoor geen ziekenhuisopname nodig is. Deze behandelingsmogelijkheden worden hieronder afzonderlijk besproken.

Rubberbandligatie

Aan de basis van de inwendige hemorroïde wordt een klein rubberen bandje geplaatst. Het hemorroïdale weefsel, dat minder bloed krijgt, krimpt en valt binnen enkele dagen vanzelf af.

Volgens de actuele ASCRS-richtlijn is rubberbandligatie een van de meest doeltreffende ingrepen op de raadpleging bij inwendige hemorroïden van de eerste en tweede graad en bij geselecteerde patiënten met hemorroïden van de derde graad [1].

Na de ingreep kunnen er enkele dagen een vol gevoel, een drukkend gevoel of licht bloedverlies optreden. Bij hevige pijn, koorts, niet kunnen plassen of hevig bloedverlies moet u onmiddellijk naar een zorginstelling gaan.

Patiënten die bloedverdunners gebruiken, moeten dit vóór de ingreep altijd aan hun arts melden. Deze geneesmiddelen mogen niet zonder advies van de arts worden stopgezet.

Sclerotherapie

In het hemorroïdale weefsel wordt een speciaal geneesmiddel ingespoten dat het weefsel doet krimpen. Dit kan de voorkeur krijgen bij bepaalde inwendige hemorroïden waarbij vooral bloedverlies op de voorgrond staat.

Infraroodcoagulatie

Met behulp van warmte-energie wordt de bloedtoevoer naar het hemorroïdale weefsel verminderd, waardoor het krimpt. Dit wordt meestal toegepast bij kleine inwendige hemorroïden in een vroeg stadium.

Deze ingrepen duren vaak kort en de meeste patiënten kunnen dezelfde dag naar huis. Afhankelijk van de grootte van de hemorroïden en de reactie op de behandeling kan het nodig zijn de ingreep te herhalen.

Hoe wordt een uitwendige hemorroïde met een bloedstolsel behandeld?

Wanneer er een bloedstolsel in een uitwendige hemorroïde ontstaat, kan aan de rand van de anus een plots opkomende, harde en pijnlijke zwelling ontstaan.

Niet elke uitwendige hemorroïde met een bloedstolsel moet worden geopereerd. Wanneer de pijn afneemt of er al enkele dagen voorbij zijn, kunnen pijnstillers, maatregelen om de ontlasting zachter te maken en een lauw zitbad volstaan.

Bij geselecteerde patiënten met hevige pijn en recent begonnen symptomen kan het operatief verwijderen van de hemorroïde met het bloedstolsel sneller verlichting geven en de kans op terugkeer verkleinen. De beslissing over de behandeling wordt samen met de arts genomen, op basis van de duur en de ernst van de klachten [1].

Wanneer is een operatie nodig?

Een operatieve behandeling kan worden overwogen in de volgende situaties:

• Grote uitwendige hemorroïden
• Gevorderde inwendige en uitwendige hemorroïden tegelijk
• Hemorroïden die voortdurend buiten blijven of niet met de hand kunnen worden teruggeduwd
• Terugkerend bloedverlies dat het dagelijks leven beïnvloedt
• Klachten die aanhouden ondanks behandelingen zonder operatie
• Geselecteerde uitwendige hemorroïden met een bloedstolsel en hevige pijn

Welke operatieve behandelingen bestaan er?

Hemorroïdectomie

Dit is het operatief verwijderen van het hemorroïdale weefsel. Het is een van de meest doeltreffende en blijvende methoden bij gevorderde inwendige en uitwendige hemorroïden. De herstelperiode kan pijnlijker zijn dan na behandelingen zonder operatie, maar de kans op terugkeer is meestal kleiner [1,2].

Ligatie van de hemorroïdale slagaders

Hierbij worden de bloedvaten die bloed naar de hemorroïden voeren, opgespoord en afgebonden. Bij sommige patiënten kan de pijn na de operatie minder zijn. In vergelijking met de klassieke hemorroïdectomie kan de kans dat de hemorroïden opnieuw optreden of opnieuw uitzakken echter groter zijn [1].

Stapler-hemorroïdopexie

Hierbij wordt het uitgezakte inwendige hemorroïdale weefsel met een speciaal instrument naar boven verplaatst. Uitwendige hemorroïden worden hiermee niet rechtstreeks behandeld. Hoewel deze methode bij sommige patiënten in de eerste periode minder pijn kan veroorzaken, wordt ze in de actuele ASCRS-richtlijn niet routinematig als eerste operatieve keuze aanbevolen, wegens de kans op terugkeer en de risico’s die eigen zijn aan de methode [1].

Na rubberbandligatie, sclerotherapie of infraroodcoagulatie kunnen de meeste patiënten dezelfde dag naar huis en na korte tijd hun dagelijkse leven hervatten. Enkele dagen kunnen een licht vol gevoel, ongemak of een kleine hoeveelheid bloedverlies optreden.

Na een operatie voor hemorroïden mag u in de eerste dagen pijn en gevoeligheid tijdens de stoelgang verwachten. Pijncontrole, het zacht houden van de ontlasting en het voorkomen van verstopping zijn de belangrijkste onderdelen van het herstel.

Wanneer u weer aan het werk kunt, hangt af van de gebruikte methode en van hoe zwaar uw werk fysiek is. Sommige patiënten met een zittend beroep kunnen na ongeveer 1–2 weken weer aan het werk. Bij mensen met fysiek zwaar werk of na een hemorroïdectomie kan deze periode oplopen tot 2–4 weken. Volledig herstel kan enkele weken duren.

Neem contact op met het zorgteam als een van de volgende situaties optreedt:

• Bloedverlies dat niet stopt of overvloedig is
• Pijn die steeds erger wordt of niet met geneesmiddelen onder controle te krijgen is
• Koorts of rillingen
• Niet kunnen plassen
• Slecht ruikende afscheiding
• Uitgesproken zwakte, duizeligheid of flauwvallen

1. Hawkins AT, Davis BR, Bhama AR, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum. 2024;67(5):614–623. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38294832/
2. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: Guideline for Haemorrhoidal Disease. Colorectal Disease. 2020;22(6):650–662. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32067353/
3. Alonso-Coello P, Mills E, Heels-Ansdell D, et al. Fiber for the Treatment of Hemorrhoids Complications: A Systematic Review and Meta-analysis. American Journal of Gastroenterology. 2006;101(1):181–188. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16405552/
4. National Institute for Health and Care Excellence. Haemorrhoids: Management. NICE Clinical Knowledge Summaries. https://cks.nice.org.uk/topics/haemorrhoids/management/management/