TAMIS

TAMIS is de afkorting van de Engelse woorden “Transanal Minimally Invasive Surgery”. In het Nederlands kan dit worden weergegeven als transanale minimaal invasieve chirurgie, dat wil zeggen “kijkoperatie via de anus”.

Bij deze methode wordt zonder snede in de buik via de anus een speciale werkpoort in het rectum geplaatst. Met fijne chirurgische instrumenten die onder camerabeeld werken, wordt een geschikte poliep of tumor in het rectum verwijderd.

Het hoofddoel van TAMIS is om bij geschikte patiënten het letsel te verwijderen:

• In één stuk,
• Met veilige chirurgische snijranden,
• Indien nodig met alle lagen van de rectumwand,
• Met zo veel mogelijk behoud van het omliggende gezonde weefsel [1–4].

Doordat er geen snede in de buik wordt gemaakt, kan alleen de zieke zone worden behandeld zonder dat het volledige rectum moet worden verwijderd. TAMIS is echter niet geschikt voor elke rectumpoliep of elke rectumkanker. De belangrijkste voorwaarden voor succes zijn een juiste patiëntenselectie, een grondige stadiëring en een ervaren chirurgisch team.

TAMIS wordt meestal overwogen bij letsels in het rectum die met de standaard coloscopische methoden niet veilig of niet volledig kunnen worden verwijderd.

Grote en moeilijk gelegen rectumpoliepen

De meeste poliepen in het rectum kunnen tijdens een coloscopie worden verwijderd. Sommige poliepen kunnen echter beter met TAMIS worden verwijderd, als ze:

• Groot zijn,
• Een brede basis hebben,
• Op een moeilijke plaats liggen,
• Al eerder geprobeerd werden te verwijderen en er littekenweefsel onder is ontstaan,
• Bij verwijdering in stukken geen betrouwbare pathologische beoordeling meer zouden toelaten,
• Een vermoeden van diepe uitbreiding of kanker geven.

TAMIS is een belangrijke optie, vooral wanneer het letsel in één stuk moet worden verwijderd en de chirurgische snijranden door de patholoog in detail moeten worden beoordeeld [2–4].

Geselecteerde rectumkankers in een vroeg stadium

TAMIS kan alleen bij zorgvuldig geselecteerde rectumkankers in een vroeg stadium als behandeling worden gebruikt.

Lokale verwijdering kan in het algemeen ter sprake komen bij klinische T1N0-rectumkankers die:

• Vermoedelijk beperkt zijn tot de oppervlakkige lagen van de rectumwand,
• Geen verdachte lymfeklieren in de omgeving hebben,
• Klein en beweeglijk zijn en gunstig gelegen,
• Bij beeldvorming en biopsie kenmerken met een laag risico vertonen [1,5].

De onderzoeken vóór de operatie kunnen de werkelijke diepte van de tumor echter niet altijd met zekerheid aantonen. Als bij het gedetailleerde pathologische onderzoek na TAMIS een verder gevorderde kanker dan verwacht of kenmerken met een hoog risico worden vastgesteld, kan een aanvullende radicale rectumoperatie of een andere behandeling nodig zijn.

Rectale neuro-endocriene tumoren

Sommige neuro-endocriene tumoren die in het rectum worden vastgesteld, kunnen endoscopisch niet volledig worden verwijderd. Wanneer de grootte, de diepte en de cellulaire kenmerken van de tumor en het resultaat van de vorige ingreep gunstig zijn, kan met TAMIS een aanvullende verwijdering over de volledige wanddikte worden uitgevoerd.

Andere geselecteerde rectumletsels

In ervaren centra kan TAMIS, als de kenmerken van de patiënt en van het letsel gunstig zijn, ook in de volgende situaties worden overwogen:

• Verdacht restweefsel op de plaats van een eerder verwijderde poliep
• Sommige goedaardige tumoren in het rectum
• Diagnose en behandeling tegelijk bij geselecteerde letsels in een vroeg stadium
• Rectale letsels die met standaardmethoden moeilijk bereikbaar zijn
• Sommige bijzondere transanale chirurgische ingrepen

Niet al deze toepassingen steunen op hetzelfde niveau van wetenschappelijk bewijs. De beslissing moet persoonlijk worden genomen, op basis van het type aandoening, de bevindingen van de beeldvorming en de ervaring van de chirurg.

De beslissing over TAMIS wordt niet alleen op basis van de grootte van het letsel genomen. De volgende kenmerken worden samen beoordeeld:

• De afstand van het letsel tot de anus
• De ligging op de voorwand, achterwand of zijwand van het rectum
• De grootte van het letsel en welk deel van de omtrek van het rectum het inneemt
• Of het beweeglijk of gefixeerd is
• Het uitzicht van het oppervlak en een vermoeden van diepe uitbreiding
• Het resultaat van de biopsie
• De bevindingen van een MRI van het rectum of een endorectale echografie
• Of er verdachte lymfeklieren in de omgeving zijn
• Of er eerder een poging tot endoscopische verwijdering is gedaan
• De algemene gezondheidstoestand van de patiënt
• De bestaande controle over winden en ontlasting

Wanneer TAMIS gepland wordt als behandeling van kanker, gebeurt de patiëntenselectie veel strenger. In de actuele richtlijnen is lokale verwijdering een optie die hoofdzakelijk aanvaard is voor klinische T1N0-rectumkankers met een laag risico [1,5].

Voor wie is TAMIS mogelijk niet geschikt?

In de volgende situaties is TAMIS op zichzelf mogelijk geen voldoende kankerbehandeling:

• De tumor is dieper in de rectumwand doorgegroeid
• Er zijn verdachte lymfeklieren te zien op de MRI of de endorectale echografie
• De tumor is gefixeerd
• Er is uitzaaiing naar verder gelegen organen
• Slechte cellulaire differentiatie
• Uitbreiding van de tumor naar lymfevaten of bloedvaten
• Aanwezigheid van tumorcellen rond zenuwen
• Uitgesproken tumor budding
• Diepe submucosale invasie
• Tumor in de snijrand
• Het letsel is te uitgebreid om veilig in één stuk te worden verwijderd

Een deel van deze kenmerken wordt pas duidelijk bij het pathologische onderzoek na TAMIS. Daarom moet vóór de ingreep openlijk met de patiënt worden besproken dat er afhankelijk van het pathologieresultaat een tweede operatie nodig kan zijn.

Vóór TAMIS is het doel de structuur en de diepte van het letsel zo nauwkeurig mogelijk te bepalen.

De beoordeling kan het volgende omvatten:

• Coloscopie en biopsie
• Rectaal toucher (onderzoek met de vinger)
• Rectoscopie of proctoscopie
• Een MRI van het rectum van hoge kwaliteit
• Endorectale echografie
• Bloedonderzoeken
• Bij een kankerdiagnose een CT van de borstkas en de buik
• Bij patiënten bij wie dat nodig is, tumormerkers
• Een beoordeling door de anesthesist

De afstand van het letsel tot de anus, de richting in de rectumwand en de oppervlakte die het inneemt, worden vóór de ingreep nauwkeurig genoteerd.

Is het resultaat van de biopsie voldoende?

Bij een biopsie wordt slechts uit een klein deel van het letsel een staal genomen. In een deel van een grote poliep kan goedaardig weefsel worden gezien, terwijl in een ander deel een vroege kanker aanwezig kan zijn. Daarom betekent een goedaardig biopsieresultaat niet met zekerheid dat er in het hele letsel geen kanker is.

Door het letsel met TAMIS in één stuk te verwijderen, kan de patholoog betrouwbaarder beoordelen:

• De werkelijke diepte van de tumor,
• De snijranden,
• De uitbreiding naar lymfevaten en bloedvaten,
• De cellulaire graad,
• Andere risicokenmerken.

De ingreep gebeurt meestal onder algemene verdoving. Vóór de operatie kunnen, zoals de arts aanraadt, een darmvoorbereiding en een voorbereiding met antibiotica worden toegepast.

Tijdens de operatie:

1. Wordt de patiënt in een houding gebracht die past bij de plaats van het letsel.
2. Wordt via het anale kanaal een speciale werkpoort in het rectum geplaatst.
3. Wordt gecontroleerd koolstofdioxidegas ingeblazen om werkruimte in het rectum te creëren.
4. Wordt het letsel met behulp van een camera vergroot en gedetailleerd in beeld gebracht.
5. Wordt het letsel verwijderd met behoud van de nodige veilige marges.
6. Wordt de opening in de rectumwand bij geschikte patiënten met hechtingen gesloten.
7. Wordt het verwijderde weefsel georiënteerd en voor pathologisch onderzoek opgestuurd.

Afhankelijk van de kenmerken van het letsel kunnen alleen de oppervlakkige lagen of de volledige rectumwand worden verwijderd. Bij letsels met een vermoeden van kanker is het doel een verwijdering in één stuk, zonder het letsel te fragmenteren.

TAMIS kan worden uitgevoerd met standaard laparoscopische instrumenten of, in daarvoor uitgeruste centra, met robotsystemen. Ongeacht het gebruikte platform zijn de belangrijkste punten een juiste patiëntenselectie, een veilige chirurgische snijrand en een pathologische beoordeling van goede kwaliteit [2–4].

De belangrijkste voordelen die TAMIS bij geschikte patiënten kan bieden, zijn:

• Geen operatiesnede in de buik
• Behoud van het rectum en van de continuïteit van de darm
• Bij de meeste patiënten is geen stoma nodig
• Nauwkeurige verwijdering van het letsel onder vergroot beeld
• Letsels die hoger liggen dan bij standaard directe transanale chirurgie kunnen worden bereikt
• Het letsel kan in één stuk worden verwijderd
• De pathologische snijranden kunnen betrouwbaarder worden beoordeeld
• De pijn na de operatie is meestal beperkt
• Het ziekenhuisverblijf is meestal kort
• Snellere terugkeer naar het dagelijkse leven
• In vergelijking met grote buikoperaties kunnen de darm-, plas- en seksuele functies beter worden behouden

In een systematische review en meta-analyse die in 2024 werd gepubliceerd, werd gemeld dat TAMIS en rigide transanale platformen vergelijkbare resultaten geven wat de chirurgische snijrand en de kwaliteit van het verwijderde staal betreft, en dat in de TAMIS-groep het totale aantal complicaties op korte termijn en het aantal heropnames lager was [2].

De resultaten kunnen echter verschillen naargelang de kenmerken van het letsel, de ervaring van de chirurg en de patiëntenselectie van het centrum. De voordelen van TAMIS gelden alleen bij patiënten voor wie de methode geschikt is.

TAMIS is een minimaal invasieve methode, maar ze is niet volledig zonder risico. Mogelijke problemen zijn onder meer:

• Bloeding na de operatie
• Infectie
• Tijdelijke moeilijkheden met plassen
• Pijn of ongemak tijdens de stoelgang
• Openspringen van de hechtingslijn in de rectumwand
• Onbedoeld binnendringen in de buikholte
• Vernauwing van het rectum
• Ontstaan van een abnormale verbinding tussen het rectum en omliggende organen
• Tijdelijke veranderingen in de controle over winden of ontlasting
• Onvolledige verwijdering van het letsel
• Terugkeer van de ziekte op dezelfde plaats
• Nood aan een bijkomende endoscopische ingreep of operatie.

Ernstige complicaties zijn zeldzaam; de grootte en de ligging van het letsel en de omvang van het verwijderde deel van de rectumwand kunnen het risico echter beïnvloeden.

Wat is de belangrijkste beperking van TAMIS?

TAMIS verwijdert alleen het letsel in de rectumwand; de lymfeklieren rond het rectum worden niet verwijderd.

Zelfs bij een rectumkanker die vroeg lijkt, kan microscopische uitzaaiing naar de lymfeklieren aanwezig zijn. Daarom is TAMIS bij kankers met een hoog risico op uitzaaiing naar de lymfeklieren niet gelijkwaardig aan de standaard radicale rectumoperatie [1,5].

Als bij de pathologie na TAMIS een van de volgende kenmerken wordt vastgesteld, kan een aanvullende behandeling worden aangeraden:

• De tumor is dieper dan verwacht
• Tumor in de chirurgische snijrand
• Slechte differentiatie
• Uitbreiding naar lymfevaten of bloedvaten
• Uitbreiding rond zenuwen
• Tumor budding van hoge graad
• Diepe submucosale invasie
• Verwijdering in stukken of verwijdering die pathologisch onvoldoende beoordeelbaar is

In dat geval wordt een radicale rectumoperatie met totale mesorectale excisie of, bij geselecteerde patiënten, een andere oncologische behandeling overwogen.

Belangrijk: Als na TAMIS een bijkomende operatie wordt aangeraden, betekent dit niet dat de ingreep mislukt is. Wanneer door het gedetailleerde onderzoek van het verwijderde weefsel voordien onbekende risicokenmerken aan het licht komen, kan het nodig zijn de kankerbehandeling op een veilige manier te vervolledigen.

Hoe lang blijf ik in het ziekenhuis?

Het ziekenhuisverblijf hangt af van de omvang van de ingreep en de algemene toestand van de patiënt. Veel patiënten mogen dezelfde dag of de dag erna naar huis. Bij een uitgebreidere verwijdering over de volledige wanddikte of in situaties die nauwe opvolging vereisen, kan de opname langer duren.

Wat kan er na de operatie voorkomen?

In de eerste dagen kunnen voorkomen:

• Lichte pijn of een vol gevoel aan de anus
• Een kleine hoeveelheid bloederige of slijmerige afscheiding
• Gevoeligheid tijdens de stoelgang
• Een tijdelijke verandering in het stoelgangpatroon
• Een kortdurend verschil in de controle over winden.

Deze klachten nemen meestal mettertijd af. De pijnstillers die de arts aanraadt, voldoende drinken en een zachte ontlasting bevorderen het herstel.

Wanneer kan ik mijn dagelijkse leven hervatten?

Lichte dagelijkse activiteiten kunnen meestal binnen enkele dagen worden hervat. Terugkeer naar zittend werk is bij veel patiënten binnen ongeveer een week mogelijk. De omvang van de ingreep en de lichamelijke belasting van het werk beïnvloeden deze termijn.

Voor zwaar tillen, intensieve inspanning en lange reizen moet de door de chirurg aangeraden termijn worden afgewacht.

Bij welke klachten moet ik contact opnemen met het zorgteam?

In de volgende situaties moet u zonder uitstel contact opnemen met het zorgteam:

• Veel of aanhoudend bloedverlies uit de anus
• Toenemende pijn in de buik of aan de anus
• Koorts en rillingen
• Een duidelijk opgezette buik
• Aanhoudende misselijkheid of braken
• Geen winden of ontlasting meer kunnen lozen
• Niet kunnen plassen
• Slecht ruikende of etterige afscheiding
• Een nieuw ontstaan ernstig probleem met de controle over winden of ontlasting

Waarom is het pathologieresultaat belangrijk?

Of TAMIS de definitieve behandeling is, staat pas vast na het pathologische onderzoek van het verwijderde weefsel.

In het pathologieresultaat worden beoordeeld:

• Of het letsel goedaardig of kwaadaardig is,
• Bij kanker de diepte van de doorgroei in de wand,
• Of het volledig werd verwijderd,
• De cellulaire kenmerken,
• De aantasting van lymfevaten en bloedvaten,
• Risicobevindingen die een bijkomende behandeling vereisen.

Als het resultaat een goedaardig letsel of een letsel met een laag risico aantoont dat met veilige snijranden werd verwijderd, kan regelmatige opvolging volstaan. Bij kenmerken met een hoog risico kan een aanvullende operatie of een oncologische behandeling ter sprake komen.

Hoe verloopt de opvolging?

Het opvolgingsprogramma wordt persoonlijk bepaald op basis van het pathologieresultaat. Bij de controles kunnen worden gebruikt:

• Onderzoek
• Rectoscopie of coloscopie
• Een MRI van het rectum
• Endorectale echografie
• Bij een kankerdiagnose de nodige bloedonderzoeken en beeldvorming.

Bij patiënten bij wie TAMIS wegens kanker werd uitgevoerd, is de opvolging frequenter en langduriger dan bij patiënten bij wie een goedaardige poliep werd verwijderd. Het is belangrijk de controles niet over te slaan, zodat een probleem dat op dezelfde plaats zou kunnen ontstaan vroeg wordt opgespoord.

Het vaststellen van een poliep of een tumor in een vroeg stadium in het rectum betekent niet dat er zeker een grote buikoperatie zal plaatsvinden. Wanneer de plaats, de grootte, het biopsieresultaat en de diepte in de rectumwand van het letsel gunstig zijn, kan TAMIS een behandelingsoptie zijn.

Om de geschiktheid voor TAMIS te beoordelen, moeten de beschikbare documenten samen worden bekeken:

• Het coloscopieverslag,
• Het pathologieresultaat,
• De endoscopiebeelden,
• De MRI van het rectum,
• Documenten over eerder toegepaste behandelingen.

1. Hofheinz RD, Fokas E, Benhaim L, et al. Localised Rectal Cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for Diagnosis, Treatment and Follow-up. Ann Oncol. 2025;36(9):1007–1024. doi:10.1016/j.annonc.2025.05.528.
2. Garoufalia Z, Rogers P, Meknarit S, et al. Trans-anal Minimally Invasive Surgery Versus Rigid Platforms for Local Excision of Early Rectal Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis. Surg Endosc. 2024;38:4198–4206. doi:10.1007/s00464-024-11065-6.
3. Piozzi GN, et al. Robotic Transanal Minimally Invasive Surgery for Rectal Neoplasms: A Systematic Review of Outcomes and Innovations. Langenbecks Arch Surg. 2026;411. doi:10.1007/s00423-025-03904-4.
4. Devane LA, Burke JP, Kelly JJ, Albert MR. Transanal Minimally Invasive Surgery for Rectal Cancer. Ann Gastroenterol Surg. 2021;5(1):39–45. doi:10.1002/ags3.12402.
5. You YN, Hardiman KM, Bafford A, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Rectal Cancer. Dis Colon Rectum. 2020;63(9):1191–1222. doi:10.1097/DCR.0000000000001762.